Sâu vẽ bùa (Phyllocnislis citrella)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Trưởng thành là bướm nhỏ dài 2mmm, toàn thân màu trắng xám, xung quanh rìa cánh có tua lông dài. Khi đậu ở 1 chỗ, 2 cánh chụm lại dọc thân.
  • Trứng rất nhỏ, màu vàng, nằm trong mô lá non, khó phát hiện.
  • Sâu non màu trắng vàng, nhìn rõ các đốt, phần đầu và cuối thân thu gọn, khi lớn đẫy sức có chiều dài 4mm, luôn ẩn dưới sáp của phiến lá.
  • Nhộng dài 3mm, màu xanh vàng, sâu non làm nhộng ngay dưới phiến lá.

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Hoạt động mạnh vào chiều tối để giao phối và đẻ trứng nên rất khó bắt gặp.
  • Bướm cái đẻ trứng vào lá non, sau vài ngày trứng nở và sâu non gặm lớp sáp trên biểu bì rồi chui xuống nằm ở giữa biểu bì và lớp sáp.
  • Sau 5-10 ngày, sâu non gập phiến lá lại làm nhộng.
  • Sâu vẽ bùa phát triển nhiều tháng trong năm, xong tập trung vào mùa xuân đến cuối mùa thu.

 

Rầy chổng cánh (Diaphorina citri)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Rầy chổng cánh sinh trưởng và phát triển trong nhiều điều kiện nhiệt độ khác nhau, rầy trưởng thành có thể tồn tại được ở nhiệt độ lạnh – 4 độ C và cả vùng khí hậu nóng và khô.
  • Thân hình chúng rất nhỏ, thành trùng dài từ 2-3mm, ít bay nhảy, có cánh dài, màu xám đen với vệt trắng lớn chạy từ đầu đến cuối cánh, lúc đậu cánh và bụng nhô cao hơn khỏi đầu tạo thành một đường xiên 30-45 độ C. 

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Rầy chổng cánh xuất hiện trên cây trồng khi có chồi non, nếu ký chủ chính như cam, quít, bưởi… không có chồi non thì rầy di chuyển sang các ký chủ phụ như nguyệt quế, cần thăng để duy trì mật số. Chúng tạo mật độ cao vào đầu mùa mưa (từ tháng 2 đến tháng 5 và từ tháng 7 đến tháng 12 trong năm) là lúc cây ra lá non và trổ hoa.

  • Ấu và thành trùng chích hút dinh dưỡng lá, đọt non làm phiến lá nhỏ và xoăn, đọt non lụi dần, sần sùi.

  • Chất thải của rầy thu hút nấm bồ hóng ảnh hưởng đến quang hợp.

  • Rầy chổng cánh là môi giới truyền bệnh vàng lá gân xanh (Greening).

 

Sâu nhớt (Clitea metalica)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Trưởng thành là loại cánh cứng, dạng hạt gạo nếp, màu xanh đen biếc, dài 4mm, ngang 2mm. Trên cánh cứng có 10 đường song song chạy dọc thân, bùng màu vàng nâu, cặp chân sau to khỏe giúp cho trưởng thành nhảy lấy đà bay xa.
  • Trứng nhỏ, dài 0.5mm.
  • Sâu non mới nở màu vàng xỉn, khi lớn đẫy dài 6mm, phía lưng phồng lên và có lớp nhầy, dính

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Trưởng thành xuất hiện trên lá tương đối dễ nhận biết, song chúng rất nhạy cảm với tiếng động và nhảy bay đi.
  • Chúng tập trun 3-5 con trên mặt lá non, đẻ trứng trên lá non.
  • Sâu non gặm biểu bì của lá non, để lại 1 lớp mỏng và phần đó bị thối.
  • Sâu nhớt phát sinh từ mùa xuân đến cuối mùa thu.
  • Các lộc non bị sâu thường thối từng lá hoặc toàn bộ, hiện tượng sảy ra nhiều vào mùa xuân.
  • Các lá non bị thối, có chất dính màu xám và trên đó thường có vài con sâu vàng xám.

Rầy mềm

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Rầy mềm màu đen, dài khoảng 2mm thường sống tập trung trên các đọt non.
  • Rầy mềm hình bầu dục, màu đen nâu hoặc đen đỏ, bóng. Tại vùng nhiệt đới nới chung, rầy mền chủ yếu sinh sản đơn tính, đẻ con và thường chỉ ghi nhận chủ yếu con cii, ít ghi nhận có sự hiện diện của con đực. Con đực luôn có cinh (2 cặp cinh). Con cii có hai dạng là dạng có cinh dài, phit triển và dạng hoàn toàn không cinh tuy nhiên trong tự nhiên hầu như chỉ ghi nhận thành trùng cii không cinh, đẻ con. Thành trùng có cinh chỉ xuất hiện khi mật số quần thể của rầy mềm cao hoặc li đã già hoặc bị nhiễm bệnh

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Rầy mềm chích hút nhựa làm đọt non không phát triển và biến dạng, phân chúng thải ra có nhiều chất đường mật kích thích nấm bồ hóng phát triển trên lá làm giảm khả năng quang hợp.

  • Rầy mềm còn là môi giới truyền bệnh Tristeza.

Bọ phấn trắng (Dialeurodes citri)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Bọ trưởng thành nhỏ, màu vàng nhạt, cơ thể được phủ một lớp phấn trắng, chân dài và mảnh.
  • Trứng rất nhỏ, hình bầu dục, có cuống.
  • Bọ phấn trắng non màu vàng nhạt, hình ovan.
  • Nhộng thuộc dạng nhộng giả, hình bầu dục, màu sáng.
  • Tốc độ sinh sản nhanh, trong một thời gian ngắn có thể làm rất nhiều cây lá bị úa vàng

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Thân bọ phấn thường có phấn và sáp bao che, lại hay bám vào mặt dưới của lá cho nên rất khó diệt trừ.
  • Bọ phấn sinh sản nhanh, chỉ trong một thời gian ngắn chúng đã lan tràn khắp vườn, làm cho cây bị úa lá. Bọ phấn hút nhựa cây già lẫn cây non và tiết mật, dẫn đường mang kiến và rệp đến. Sau khi có cánh, chúng di chuyển sang gây hại trên môi trường mới.
  • Bọ phấn là tác nhân truyền bệnh và virus từ cây này sang cây khác

Bọ xít xanh (Rhynchocoris humeralis)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Thành trùng có mầu xanh lá cây, bóng với chiều dài cơ thể  20 – 22 mm, chiều rộng 15 – 16 mm. Kim chích hút dài đến cuối bụng. Rìa ngực trước có 2 gai nhọn, hai bên mép bụng có rìa răng cưa. Chính giữa mặt bụng có một đường nổi rõ rệt.
  • Trong điều kiện tự nhiên ấu trùng có 5 tuổi, ấu trùng mới nở dài khoảng 2,5-3mm. Ở các tuổi khác nhau, ấu trùng đều có mầu vàng tươi, trên ngực , cánh và bụng có nhiều đốm đen, các đốm rất to và đen sậm ở tuổi nhỏ, khi ấu trùng lột xác lớn lên, các đốm nhỏ dần. Mầm cánh của ấu trùng tuổi cuối đã lộ rất rõ bên ngoài cơ thể, dài khoảng 16 mm.
  • Trứng rất tròn,  mới đẻ có mầu trắng trong, sau đó chuyển sang mầu vàng nhạt,   khi sắp nở, trứng có mầu đen trên phần đầu.

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Cả con trưởng thành và ấu trùng đều chích hút từ khi trái non.
    Chỗ vết chích có 1 chấm nhỏ và 1 quầng màu nâu.

  • Trái bị chích hút sẽ vàng, chai, thối và rụng sớm. Một con có thể chích hút gây hại nhiều trái.

  • Bọ xít gây hại nặng hơn ở những vườn rậm rạp, vườn cây lớn tuổi có nhiều bóng mát (nhất là ở giai đoạn trái còn non)… Nếu mật số bọ xít cao, thì khi vào vườn có thể ngửi thấy cả mùi hôi đặc trưng do chúng tiết ra.

Ruồi vàng (Bactrocera dorsalis)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Ruồi trưởng thành hình dạng giống nhưng nhỏ hơn ruồi nhà. Thân dài 5-6mm, màu nâu đỏ.

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Ruồi cái dùng ống đẻ trứng vào sâu bên trong quả rồi đẻ một chùm 5-10 trứng. Vết chích trên mặt vỏ có vết mủ khô màu nâu.
  • Dòi nở ra đục ăn trong quả. Một quả có thể bị nhiều đòi phá hại. Quả bị dòi đục thường bị bội nhiễm các loại vi sinh vật nên thối rất nhanh.
  • Ruồi đục quả phá hại từ khi quả già đến chín. Vòng đời 20 – 30 ngày, trong đó thời gian sâu non 10 – 15 ngày.

Bướm phượng (Papilio demoleus)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Bướm phượng trưởng thành dài 30-32mm thân có màu xám đen, điểm vàng, cánh sau màu đen mép cánh gợn sóng, trên cánh có những đốm vàng, xanh, đỏ.
  • Trứng có kích thước 1mm, màu trắng sữa đến xám nâu.
  • Sâu non tuổi nhỏ có màu đen, thân nhiều lông, sâu đủ sức dài 50mm, nhộng dài 25- 30mm, có màu từ xám đến xanh xám và được treo vào cành bằng 2 sợi tơ ở bụng.

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Bướm phượng vàng là loài gây hại phổ biến. Bướm hoạt động vào ban đêm.
  • Sâu có tập quán là ăn hết vỏ trứng hoặc lớp da mới vừa lột ra, không để lại dấu vết.
  • Lúc nhỏ sâu chỉ ăn lá non và chỉ gậm khuyết bìa lá, khi lớn sâu có thể ăn cả chồi hoặc thân non, ảnh hưởng rất lớn đến sinh trưởng của cành và cây con. Sâu thường gây nặng trong mùa khô.
  • Từ tuổi 4 sâu không nằm yên trên mặt lá mà thường ẩn nấp sâu vào các cành lá, khi ăn mới bò ra. Sâu hoạt động chậm chạp và có đặc tính nhả tơ trên bề mặt lá để bám.
  • Khi lớn đủ sức sâu nhả tơ treo mình hóa nhộng trên cành cây, thường phía dưới chỗ sâu đã sinh sống, đuôi nhộng cột dính vào cành bằng một sợi tơ.

Rệp sáp (Pseudococcus sp.)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Rệp sáp có hình oval (hình bầu dục), thuôn dài. Con cái trưởng thành dài khoảng 2,5 – 4mm, chiều ngang khoảng 0,7-3mm. Mình có nhiều sợi sáp màu trắng.
  • Rệp non lúc mới nở có màu xám, nhỏ bằng con mạt, sau lần lột xác thứ nhất chuyển sang màu hồng nhạt, chưa có sáp trắng bao phủ, hoạt động nhanh nhẹn. Sau nở khoảng 7 – 1 ngày gần đuôi hình thành hai tua áp dài, sau đó các tua khác dần dần hình thành, trên cơ thể bắt đầu có áp trắng bao phủ

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Rệp sáp phát triển nhiều trong điều kiện thời tiết nóng và ẩm, thiệt hại phổ biến trong mùa khô hanh khi cây bị thiếu nước do rệp tập trung phá hại ở phía gốc cây và cuống quả.
  • Rệp sáp ít di chuyển, phần lớn nhờ vào một số loài kiến tha đi (kiến hôi, kiến cao cẳng…)
  • Rệp sáp gây hại ở đọt non, lá non, hoa, trái…và cả rễ cây có múi. Trong quá trình sống rệp bài tiết nhiều đường mật, làm môi trường cho nấm bồ hóng phát triển. Nếu mật độ cao, gây hại nặng, rệp có thể làm cho rễ cây bị hư thối, cây bị suy kiệt, bộ lá vàng úa và chết.

Nhện đỏ (Panonychus citri)

ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI

  • Thành trùng Nhện tròn, con Ðực dài khoảng 0,30mm, con Cái 0,35mm, mầu cam hay đỏ sậm, hình bầu dục tròn. Thành trùng đực có cơ thể thon dần về cuối bụng. Trên cơ thể thành trùng có khoảng 20 sợi lông trắng, dài, mọc trên những ống lồi nhỏ.

  • Thành trùng Cái có râu 3 đốt, 4 cặp chân. Ấu trùng mới nở có mầu vàng nhạt  hoặc nâu nhạt với 3 cặp chân, các tuổi sau, ấu trùng  có 4 cặp chân, cơ thể tròn, mầu đỏ tương tự thành trùng. Trứng rất nhỏ, tròn, mầu đỏ, phía trên có một cái cuống, từ  đỉnh cuống có trên 10 sợi tơ kéo dài thành hình đồng tâm đến bề mặt của lá, rất đặc trưng.   

TẬP QUÁN SINH SỐNG & GÂY HẠI

  • Trên lá, khi bị gây hại sẽ có những chấm nhỏ li ti, khi bị nặng, vết chấm lan rộng, lá có màu ánh bạc, biến dạng… sau đó có thể bị khô và rụng. Khi mật số nhện cao, cành non cũng bị làm cho khô và chết.
  • Trên lá, khi bị gây hại sẽ có những chấm nhỏ li ti, khi bị nặng, vết chấm lan rộng, lá có màu ánh bạc, biến dạng… sau đó có thể bị khô và rụng. Khi mật số nhện cao, cành non cũng bị làm cho khô và chết.
  • Trên trái, nhện thường sống tập trung ở phần lõm (cuống trái, đáy trái). Nhện chích hút dịch ở lớp biểu bì trái non làm vỏ trái bị biến màu và các vết thương khô lại tạo nên những vết sần sùi gọi là da lu, da cám…ảnh hưởng đến mẫu mã của trái.